جزيه و مال المصالحه : به قول مشهور ، در وجوب جزيه ( - - ) جزيه ) تفاوتى ميان توانمند و نيازمند نيست ؛ ليكن در مقام پرداخت ، به نيازمند تا زمان توانايى مالى مهلت داده مىشود . 21 آنچه از كفّار به عنوان صلح يا جزيه دريافت مىگردد ، در صورت نبود مجاهدان ، ميان فقراى مسلمان تقسيم مىشود . 22 وقف : كسى كه مالى را وقف فقرا كرده است ، در صورت عدم وجود شاهدى بر مراد از فقرا ، به فقراى هم كيش واقف منصرف خواهد بود . بنابر اين ، چنانچه واقف مسلمان باشد ، به فقراى مسلمان منصرف مىشود . 23 وصيّت : چنانچه كسى يك سوم اموال خود را كه در شهرهاى مختلف پراكنده است ، بر فقرا وصيّت كند ، جايز است مال موجود در هر شهرى به فقراى همان شهر داده شود ؛ چنان كه پرداخت همهء اموال به فقراى شهر وصيّت كننده نيز جايز است . 24 نكاح : خوددارى از ازدواج براى بيم از فقر كراهت دارد ؛ بلكه ازدواج كردن حتى در حالت فقر نيز مستحب است . 25 ديات : در جنايت از روى خطا ، ديه با شرايطى بر عهدهء عاقلهء جانى است . شرط تعلّق ديه بر عاقله ، فقير نبودن او است . بنابر اين ، عاقلهء فقير متحمل ديه نمىشود . البته ملاك ، فقر عاقله هنگام مطالبهء ديه است ؛ از اين رو ، در صورت فقير نبودن هنگام مطالبهء ديه ، ديه بر عاقله واجب خواهد بود ؛ هرچند پيش از مطالبه فقير باشد . 26

--> ( 1 ) . مجمع الفائدة 4 / 151 ؛ جواهر الكلام 15 / 304 * ( 2 ) . الخلاف 4 / 238 * ( 3 ) . توبه / 60 * ( 4 ) . تذكرة الفقهاء 5 / 237 ؛ تحرير الاحكام 1 / 401 - 402 ؛ جواهر الكلام 15 / 296 - 304 * ( 5 ) . جواهر الكلام 15 / 311 - 312 * ( 6 ) . 312 - 315 * ( 7 ) . 315 * ( 8 ) . 318 * ( 9 ) . 320 * ( 10 ) . 324 * ( 11 ) . 327 - 329 * ( 12 ) . مستند الشيعة 9 / 60 * ( 13 ) . 381 * ( 14 ) . جواهر الكلام 15 / 492 * ( 15 ) . 16 / 88 - 90 * ( 16 ) . 33 / 271 * ( 17 ) . 21 / 19 * ( 18 ) . منتهى المطلب 8 / 575 * ( 19 ) . الروضة البهية 8 / 190 ؛ مفتاح الكرامة 17 / 329 - 330 ؛ مستند الشيعة 19 / 431 - 432 ؛ جواهر الكلام 39 / 262 * ( 20 ) . الشرح الصغير 3 / 222 ؛ وسيلة النجاة / 317 ؛ هداية العباد ( گلپايگانى ) 1 / 335 ؛ مهذب الاحكام 11 / 493 * ( 21 ) . جواهر الكلام 21 / 239 - 240 * ( 22 ) . 39 / 264 * ( 23 ) . 28 / 37 * ( 24 ) . 452 * ( 25 ) . وسائل الشيعة 20 / 42 - 43 * ( 26 ) . جواهر الكلام 43 / 421 .